OptiPin
Kalkulator testosteronu wolnego
Podaj testosteron całkowity, SHBG i albuminę, aby obliczyć testosteron wolny i biodostępny według równania Vermeulena, czyli wzoru stosowanego w praktyce klinicznej.
Zapisuj wyniki badań w OptiPin
Zapisuj wyniki testosteronu, SHBG i estradiolu, obserwuj trendy i prognozuj poziom testosteronu oraz estrogenów między pobraniami, wszystko na urządzeniu i bez chmury.
Pobierz z App StoreJak korzystać z tego kalkulatora
Testosteron wolny i biodostępny
Dlaczego wolny testosteron ma znaczenie. Większość krążącego testosteronu jest związana z SHBG i nie jest biologicznie czynna. Wolny testosteron (około 1–3% całkowitego) i frakcja luźno związana z albuminą tworzą testosteron biodostępny – czyli tę część, która trafia do tkanek. Gdy SHBG jest wysokie albo niskie, testosteron całkowity może wyglądać prawidłowo, choć wolny już nie. → wolny a całkowity testosteron wyjaśnia mechanizm, co przesuwa SHBG i które progi mają znaczenie.
Równanie Vermeulena. To narzędzie stosuje metodę prawa działania mas według Vermeulena i wsp. (1999) ze stałymi asocjacji KSHBG = 1,0×10⁹ L/mol oraz Kalbumina = 3,6×10⁴ L/mol. Wyliczony wolny testosteron dobrze odpowiada dializie równowagowej, czyli metodzie referencyjnej.
Typowy zakres referencyjny u dorosłego mężczyzny. Wolny testosteron wynosi mniej więcej 5–21 ng/dL (≈174–729 pmol/L) u dorosłych mężczyzn, choć zakresy bardzo się różnią w zależności od laboratorium i wieku. U kobiet wartości są inne i nie są tu podane.
Tabela wolnego testosteronu według wartości całkowitej i SHBG
To samo równanie Vermeulena, którego używa kalkulator, wyliczone z góry dla kombinacji, które ludzie faktycznie mają. Ma uwidocznić jedno: przy tym samym testosteronie całkowitym samo SHBG potrafi zmniejszyć wolny testosteron o ponad połowę. Mężczyzna z wartością całkowitą 600 ng/dL i SHBG 15 ma mniej więcej tyle wolnego testosteronu co mężczyzna z 1000 ng/dL i SHBG 45.
| Całkowity | SHBG 15 | SHBG 25 | SHBG 35 | SHBG 45 | SHBG 60 | SHBG 80 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 300 ng/dL | 8.3 | 6.7 | 5.6 | 4.8 | 3.9 | 3.1 |
| 400 ng/dL | 11.4 | 9.3 | 7.7 | 6.6 | 5.3 | 4.3 |
| 500 ng/dL | 14.6 | 11.9 | 9.9 | 8.5 | 6.9 | 5.5 |
| 600 ng/dL | 17.9 | 14.7 | 12.3 | 10.5 | 8.5 | 6.7 |
| 700 ng/dL | 21.3 | 17.6 | 14.8 | 12.6 | 10.2 | 8.1 |
| 800 ng/dL | 24.7 | 20.6 | 17.3 | 14.8 | 12.0 | 9.5 |
| 900 ng/dL | 28.2 | 23.7 | 20.0 | 17.1 | 13.9 | 10.9 |
| 1,000 ng/dL | 31.8 | 26.8 | 22.8 | 19.6 | 15.9 | 12.5 |
Wolny testosteron w ng/dL, przy albuminie ustalonej na populacyjnym poziomie 4,3 g/dL. Bursztynowy = poniżej typowego zakresu dorosłego mężczyzny 5–21 ng/dL, niebieski = powyżej. SHBG podano w nmol/L. Czytaj kolumnę z góry na dół, aby zobaczyć, jak zmienia się wolny testosteron, gdy zmienia się samo SHBG.
Dlaczego to SHBG decyduje o wyniku
SHBG mocno wiąże testosteron, a to, co zwiąże, nie jest dostępne dla tkanek. Dlatego jest dominującym składnikiem równania i powodem, dla którego dwóch mężczyzn z identycznym testosteronem całkowitym może mieć bardzo różne wartości wolne. SHBG nie jest stałe, dlatego oszacowanie wolnego testosteronu jest migawką, a nie wartością niezmienną.
- Starzenie się, stopniowo, przez całe dorosłe życie
- Nadczynność tarczycy
- Choroby wątroby i marskość
- Estrogeny, w tym doustna terapia estrogenowa
- Leki przeciwpadaczkowe, takie jak fenytoina i karbamazepina
- Długotrwałe ograniczenie kalorii i niska zawartość tkanki tłuszczowej
- Otyłość i insulinooporność
- Cukrzyca typu 2 i zespół metaboliczny
- Niedoczynność tarczycy
- Androgeny egzogenne, w tym sama TRT
- Glikokortykosteroidy
- Nadmiar hormonu wzrostu
Dlatego warto wykonać to obliczenie obok wyniku testosteronu całkowitego, a nie zamiast niego. Prawidłowa wartość całkowita przy wysokim SHBG i prawidłowa wartość całkowita przy niskim SHBG to dwa różne obrazy kliniczne, a sama wartość całkowita ich nie rozróżnia. Zobacz insulinooporność a testosteron oraz tarczyca, testosteron i SHBG po wyjaśnienie mechanizmów.
Jak liczy się wolny testosteron i dlaczego metody dają różne wyniki
Nie ma jednej uzgodnionej metody, a ta, której używa twoje laboratorium albo kalkulator, zmienia wynik. Rozrzut między metodami to realne źródło nieporozumień przy porównywaniu wyniku wyliczonego z laboratoryjnym.
Fizycznie oddziela frakcję wolną i mierzy ją bezpośrednio. To wzorzec, względem którego ocenia się wszystko inne, ale jest wolna, droga i rzadko zlecana.
Model prawa działania mas wykorzystujący KSHBG = 1.0×109 L/mol oraz Kalbumina = 3.6×104 L/mol. Dobrze odwzorowuje dializę równowagową w większości zakresu i jest metodą wdrożoną w większości publikowanych kalkulatorów, co czyni ją rozsądnym punktem odniesienia przy porównywaniu własnych wyników w czasie.
Tania metoda bezpośrednia, którą część laboratoriów podaje jako wolny testosteron. Jest szeroko krytykowana, bo bardziej podąża za testosteronem całkowitym niż za rzeczywistą frakcją wolną, i potrafi zaniżać wynik. Jeśli twoje badanie podaje wolny testosteron bez SHBG, zwykle stoi za tym właśnie ta metoda.
Wniosek praktyczny: porównuj to samo z tym samym. Wartość wyliczona metodą Vermeulena na tej stronie i wartość z bezpośredniego testu immunologicznego z laboratorium nie są wymienne, a różnica między nimi zwykle wynika z metody, a nie ze zmiany w twojej fizjologii.
Najczęstsze pytania
Czym jest równanie Vermeulena?
To model prawa działania mas opublikowany przez Vermeulena, Verdoncka i Kaufmana w 1999 roku, który szacuje wolny testosteron na podstawie testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy. Rozwiązuje równanie kwadratowe wyprowadzone z równowag wiązania, przyjmując stałe asocjacji 1,0×109 L/mol dla SHBG i 3,6×104 L/mol dla albuminy. To metoda wdrożona w tym kalkulatorze.
Czym jest testosteron biodostępny?
To wolny testosteron plus frakcja luźno związana z albuminą. Ponieważ wiązanie z albuminą jest na tyle słabe, że rozpada się w naczyniach włosowatych, tę frakcję uznaje się zwykle za dostępną dla tkanek, w przeciwieństwie do frakcji związanej z SHBG. Testosteron biodostępny to zwykle 30 do 50 procent wartości całkowitej, wobec mniej więcej 1 do 3 procent dla samego wolnego.
Jak obliczyć wolny testosteron ręcznie?
Trzeba przeliczyć testosteron całkowity i SHBG na mol/L, przeliczyć albuminę na mol/L przy masie cząsteczkowej 66 437 g/mol, a następnie rozwiązać równanie kwadratowe a·FT² + b·FT + c = 0, gdzie a = (Kalb·Calb + 1)·KSHBG. To raczej arytmetyka niż trudna koncepcja, ale na tyle żmudna, że wpisanie trzech liczb powyżej jest szybsze i mniej podatne na pomyłki.
Jaki poziom wolnego testosteronu jest prawidłowy?
Mniej więcej 5 do 21 ng/dL (około 174 do 729 pmol/L) u dorosłych mężczyzn, choć zależy to wyraźnie od laboratorium, metody i wieku, a u kobiet jest inaczej. Traktuj ten zakres jako orientację, a nie próg: wynik przy którejś z granic mówi znacznie mniej niż trend z kilku pobrań wykonanych w tych samych warunkach.
Dlaczego mój wyliczony wolny testosteron różni się od laboratoryjnego?
Niemal zawsze decyduje metoda. Laboratoria podają raz dializę równowagową, raz wartość wyliczoną, raz bezpośredni test immunologiczny, a te metody nie zgadzają się ze sobą. Wynik wyliczony metodą Vermeulena najlepiej porównywać z innymi wynikami wyliczonymi tą samą metodą, i właśnie dlatego warto trzymać własną historię w jednym miejscu.
Czy potrzebuję zmierzonej albuminy?
Zwykle nie. Albumina różni się między ludźmi znacznie mniej niż SHBG, więc populacyjna wartość 4,3 g/dL jest rozsądnym zamiennikiem, a przesuwanie jej w granicach normy zmienia wynik tylko nieznacznie. Jeśli masz zmierzoną albuminę, zwłaszcza przy chorobie wątroby lub nerek, gdzie potrafi być naprawdę nieprawidłowa, wpisz ją.
Czy to zastępuje laboratoryjne badanie wolnego testosteronu?
Nie. To edukacyjne oszacowanie wyliczone z liczb, które już masz, a nie diagnoza ani pomiar. Interpretacja wyniku hormonalnego wymaga kontekstu klinicznego, którego ta strona nie ma: objawów, wywiadu, pory pobrania, metody oznaczenia i powtórzenia badania. Nie zaczynaj, nie zmieniaj ani nie przerywaj leczenia na tej podstawie.